Świadczenia społeczne

Świadczenia społeczne przysługujące w Szwecji

Niezależnie od tego czy jesteśmy zatrudnieni czy prowadzimy własną działalność gospodarczą, mamy równe prawo do ubiegania się o świadczenia rodzinne. Warto tego dopilnować, gdyż w Szwecji takie świadczenia są zdecydowanie wyższe niż w Polsce. Przepisy zalecają koordynacje świadczeń wypłacanych między rożnymi krajami Wspólnoty. W związku z tym, rodzina nigdy nie może być pozbawiona takich świadczeń albo otrzymywać podwójnej wypłaty.

Pierwszym płatnikiem tych świadczeń jest zawsze jeden kraj, ale jeśli te świadczenia są wyższe w drugim kraju, to ten drugi kraj wypłaca odpowiedni dodatek. To znaczy, że rodzina osoby pracującej na własny rachunek lub zatrudnionej w Szwecji z reguły dostaje w sumie najwyższe świadczenie zagwarantowane prawem szwedzkim.

Kiedy Szwecja jest pierwszym płatnikiem zasiłku na dziecko?

Szwecja wypłaca zasiłek na dziecko jako pierwszy kraj, jeżeli:

  • wszyscy członkowie rodziny mieszkają w Szwecji
  • jedno z rodziców pracuje w Szwecji, drugie pracuje w Polsce, a dziecko mieszka w Szwecji
  • jedno z rodziców pracuje w Szwecji, drugie nie pracuje w Polsce, a dziecko mieszka w Szwecji lub w Polsce.

Kiedy Szwecja jest drugim płatnikiem zasiłku na dziecko?

Szwecja wypłaca zasiłek na dziecko jako pierwszy kraj, jeżeli: Jedno z rodziców pracuje w Szwecji, drugie pracuje w Polsce,
a dziecko mieszka w Polsce. Przykład: Mąż podejmuje pracę w Szwecji, a jego żona pracuje i mieszka w Polsce razem z ich dzieckiem. Polska jest w tym przypadku pierwszym płatnikiem zasiłku rodzinnego. Żona dostaje zasiłek według polskiej stawki w Polsce, a Szwecja dopłaca różnicę miedzy polskim a szwedzkim zasiłkiem.

Kto może podejmować wypłaty?

  • Jeżeli oboje rodzice pracują w Szwecji zasiłek otrzymuje matka
  • Jeśli jedno z rodziców pracuje w Szwecji a drugie w Polsce, to zasiłek (dodatek) wypłacany jest osobie pracującej w Szwecji
  • Jeśli ojciec pracuje w Szwecji, a matka nie pracuje w Polsce, to zasiłek otrzymuje matka
  • Jeśli matka pracuje w Szwecji, a ojciec nie pracuje w Polsce, to zasiłek otrzymuje matka.

Łatwiej jest otrzymywać wypłaty na konto w banku szwedzkim. W tym celu rodzice dziecka mogą podpisać formularz FK5159, uprawniający ojca do otrzymywania wypłat zasiłku w Szwecji.

Jak się ubiegać o wypłatę zasiłku?

Podejmując pracę na własny rachunek czy też posiadając zatrudnienie w Szwecji, należy samemu zarejestrować się w lokalnym oddziale Försäkringskassan (odpowiednik polskiego ZUS-u). Wypełniając blankiet zgłoszenia należy w odpowiedniej rubryce wpisać dane współmałżonka, bądź partnera oraz dzieci. Jeżeli dziecko ma Personnummer (odpowiednik polskiego numeru PESEL), to Försäkringskassan (odpowiednik polskiego ZUS-u) sama automatycznie załatwi dalsze formalności.

Jeżeli dziecko i drugie z rodziców mieszkają w Polsce konieczne jest dostarczenie:

  • aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub kserokopię aktu uwierzytelniona przez instytucje wystawiającą dokument
  • aktu małżeństwa lub kserokopię aktu uwierzytelniona przez instytucje wystawiającą dokument
  • poświadczenie zameldowania dla wszystkich członków rodziny

Jest to ważne w przypadku, kiedy rodzice nie mają ślubu. Försäkringskassan (odpowiednik polskiego ZUS-u) wydaje następnie formularz z tzw. serii „E400”, który należy wypełnić i odesłać do odpowiedniego urzędu w Polsce. Försäkringskassan odsyła formularz do Polski, lecz wnioskujący może to zrobić osobiście. Wypełniony formularz jest przesyłany do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej funkcjonującego w województwie, w którym mieszka rodzina, na którą świadczenie się należy. Ośrodki Polityki Społecznej w ciągu trzech miesięcy weryfikują nadesłane wnioski i odsyłają je z powrotem do Szwecji. Ubiegający się o świadczenie nie ponosi przy tym żadnych kosztów.

Zasiłek opiekuńczy na zdrowe dziecko

Zasiłek na opiekę na zdrowe dziecko daje rodzicom możliwość opieki nad dzieckiem (zamiennie do wykonywanej pracy) przez 480 dni. Każde z rodziców posiadających wspólną opiekę nad dzieckiem ma prawo do połowy tego okresu. Zasiłek ten trzeba jednak wykorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 8-go roku życia lub pierwszej klasy szkoły podstawowej. Jedno z rodziców może zrezygnować ze swoich dni na korzyść drugiego, za wyjątkiem 60 dni, za które wynagrodzenie jest równe wynagrodzeniu chorobowemu. Osoby samotnie wychowujące dzieci mają prawo do wszystkich dni. Dla dzieci urodzonych przed 2002 r. istnieją inne przepisy, o których można sie dowiedzieć w Försäkringskassan.

Wysokość zasiłku opiekuńczego na zdrowe dziecko

Jeśli posiadasz wystarczajęce środki finansowe, by utrzymać siebie lub/i swoja rodzinę, to jako obywatel UE masz prawo do pobytu w Szwecji. Oznacza to, że masz prawo do osiedlenia się w Szwecji. Masz też prawo do tego, by rozpocząć naukę lub pracę. Jeśli jednak przebywasz w Szwecji dłużej niż 3 miesiące, musisz zarejestrować swoją obecność w Szwecji.

Zasiłek opiekuńczy kompensuje częściowo stratę zarobku. Jest on opodatkowany tak jak inne dochody i uprawnia do emerytury. Wysokość zasiłku w ciągu 390 z 480 dni jest na poziomie wynagrodzenia chorobowego, tzn. wynosi 80 procent dochodu będącego podstawą do naliczania chorobowego (sjukpenninggrundande inkomsten SGI) po przemnożeniu go przez 0,97. Osoby nie posiadające żadnego dochodu otrzymują wynagrodzenie według najniższej stawki.

Pozostałe 90 dni to dni o najniższej stawce. W tym czasie wysokość zasiłku wynosi 180 SEK dziennie za dzieci urodzone po 30 czerwca 2006 roku. Za dzieci urodzone wcześniej najniższa wysokość zasiłku wynosi 60 SEK dziennie. Pierwsze 180 dni zasiłku opiekuńczego są to dni z wynagrodzeniem na poziomie wynagrodzenia chorobowego. Aby je uzyskać należy przez minimum 240 dni przed urodzeniem dziecka mieć dochód powyżej 180 SEK dziennie. W przeciwnym wypadku zasiłek opiekuńczy jest wypłacany według najniższej stawki. Pozostałe 210 dni (390 -180) z wynagrodzeniem na poziomie wynagrodzenia chorobowego nie jest uzależnione od wcześniejszych dochodów. Każde z rodziców ma „zarezerwowane” 60 dni z wynagrodzeniem na poziomie wynagrodzenia chorobowego. Tych dni nie można przekazać drugiemu z rodziców.

Decyzje o przyznaniu pozwolenia na pobyt podejmowane są w ciągu kilku tygodni od daty złożenia wniosku (w okresie letnim okres oczekiwania może być dłuższy). Potwierdzenie rejestracji zostaje wysłane na podany we wniosku adres szwedzki. Dokument ważny jest tak długo, jak długo pracujesz/uczysz się w Szwecji. Jeśli przebywasz tu więcej niż 5 lat, automatycznie nabywasz prawo do stałego pobytu. Jeśli potrzebne Ci będzie pisemne potwierdzenie o stałym pobycie, możesz o nie wystąpić do Migrationsverket.

W jaki sposób jest wypłacany zasiłek opiekuńczy na zdrowe dziecko?

Zasiłek opiekuńczy można mieć wypłacony za cały, trzy czwarte, połowę, jedną czwartą lub jedną ósmą dnia. Zasiłek jest wypłacany jedynie za czas spędzony z dzieckiem. Nie można więc jednocześnie pracować lub studiować. Warto też wiedzieć, że aby otrzymać całodzienny zasiłek za dni wolne od pracy (sobota, niedziela, święta) należy również pobrać całodzienny zasiłek za 1 dzień pracy przed lub po tym okresie. To dotyczy przypadku gdy rodzice ubiegają się o zasiłek za okres 4 dni lub mniej. Oznacza to, że można otrzymać zasiłek na poziomie wynagrodzenia chorobowego lub według najniższej stawki również za dni wolne od pracy. Dwoje rodziców nie może pobierać zasiłku opiekuńczego jednocześnie na to samo dziecko, ale każde z nich może pobrać np. zasiłek za pół dnia na to samo dziecko. Obydwoje rodzice mogą tego samego dnia spędzać czas z dzieckiem lub otrzymać zasiłek na różne dzieci.

Zasiłek z powodu choroby dziecka

Jeśli dziecko do 12 roku życia rozchoruje się, rodzic ma prawo pozostać w domu, aby się nim opiekować. Zasiłek wypłaca wówczas Försäkringskassan. Jeśli dziecko jest w wieku od 12 do 16 roku życia, rodzic ma prawo do zwolnienia i zasiłku tylko w szczególnych sytuacjach. W przypadku bardzo chorych dzieci, rodziców obowiązują inne zasady regulujące prawo do zasiłku. Dodatkowe informacje zawarte są w broszurze wydanej przez Försäkringskassan „Familjeförmåner inom EU” lub bezpośrednio w specjalnym oddziale Försäkringskassan – EU kontor tel. centrala: 0771 524012, codziennie w godz. od 10.00 do 12.00.

Zasiłek z powodu choroby dziecka

Jeśli dziecko do 12 roku życia rozchoruje się, rodzic ma prawo pozostać w domu, aby się nim opiekować. Zasiłek wypłaca wówczas Försäkringskassan. Jeśli dziecko jest w wieku od 12 do 16 roku życia, rodzic ma prawo do zwolnienia i zasiłku tylko w szczególnych sytuacjach. W przypadku bardzo chorych dzieci, rodziców obowiązują inne zasady regulujące prawo do zasiłku. Dodatkowe informacje zawarte są w broszurze wydanej przez Försäkringskassan „Familjeförmåner inom EU” lub bezpośrednio w specjalnym oddziale Försäkringskassan – EU kontor tel. centrala: 0771 524012, codziennie w godz. od 10.00 do 12.00.

Zasady otrzymywania rent i emerytur z Polski

Renty i emerytury podlegające koordynacji wspólnotowej. Obywateli polskich obowiązuje wspólnotowy porządek prawny w zakresie przepisów dotyczących rent i emerytur. Osoby zamieszkałe za granicą w państwach członkowskich Unii Europejskiej, które były ubezpieczone i pracowały tylko w Polsce oraz/lub w krajach wspólnoty, a mieszkają w Polsce lub w którymś z państw członkowskich, mogą ubiegać się o polskie świadczenia emerytalno-rentowe, jeśli spełnią warunki wymagane do nabycia prawa do świadczeń wynikające z polskich przepisów emerytalno-rentowych.

Przepisy wspólnotowe o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obowiązują we wszystkich państwach członkowskich i mają pierwszeństwo przed regulacjami krajowymi, nawet jeśli krajowe regulacje pozostają w sprzeczności ze wspólnotowymi regulacjami prawnymi.

Zasada zachowania praw nabytych

Jeśli ustawodawstwo jednego z państw członkowskich przewiduje wypłacanie dodatku do emerytury lub renty wyłącznie osobom zamieszkałym w tym państwie, dodatek taki będzie wypłacany również osobom zamieszkałym w każdym innym państwie członkowskim. Z zasadą zachowania praw nabytych związana jest zasada transferu świadczeń, zgodnie z którą emerytury i renty przysługujące z instytucji ubezpieczeniowej danego państwa osobom uprawnionym, zamieszkałym w innym państwie członkowskim, mogą być przekazywane do państwa zamieszkania świadczeniobiorcy. Zgodnie z tą zasadą, polska instytucja ubezpieczeniowa (ZUS, KRUS, MON, MSWiA, MS) zobowiązana jest przekazywać polską emeryturę lub rentę osobie uprawnionej, zamieszkałej np. w Szwecji. Posiadanie obywatelstwa innego państwa członkowskiego, czy też zamieszkiwanie w innym państwie członkowskim niż w tym, gdzie się ubiegamy o świadczenia nie może stanowić przeszkody dla nabycia prawa do emerytury i renty. W odniesieniu do osób, które posiadają okresy ubezpieczenia lub zamieszkania w dwóch lub więcej państwach członkowskich, instytucja każdego z państw, w których zostały przebyte te okresy, ustala uprawnienia do emerytury lub renty, jeżeli okres ubezpieczenia lub zamieszkania w danym państwie wynosi co najmniej 1 rok.

Przekazywanie polskich emerytur i rent realizowane jest bezpośrednio drogą bankową lub pocztową. Świadczenia wypłaca się na wniosek osoby uprawnionej, osobie przez nią upoważnionej do odbioru, zamieszkałej w Polsce lub na rachunek bankowy emeryta w Polsce. ZUS przeprowadza kontrolę istnienia dalszego prawa świadczeniobiorców do pobierania świadczeń. W tym celu okresowo przesyła emerytom i rencistom zamieszkałym za granicą (do wypełnienia i własnoręcznego podpisania) formularz „Poświadczenie życia i zamieszkania”, który należy podpisać przed Konsulem lub osobą zaufania publicznego (np. notariusz, urzędnik socjalny, itp.). Świadczeniobiorca zamieszkały za granicą w państwie członkowskim obowiązany jest informować jednostkę organizacyjną ZUS przekazującą mu emeryturę lub rentę o każdorazowej zmianie miejsca zamieszkania oraz o wszystkich okolicznościach mających wpływ na prawo lub wysokość świadczeń.

Kogo dotyczą przepisy prawne w zakresie rent i emerytur

W przypadku gdy przepisy prawne jednego z państw członkowskich przewidują przyznawanie emerytury lub renty cudzoziemcom w innej wysokości niż obywatelom tego państwa, obywatel polski ubiegający się o emeryturę lub rentę z tego państwa może powołać się bezpośrednio na zasadę równego traktowania, określoną w art. 3 rozporządzenia 1408/71. Oznacza to konieczność pominięcia przez instytucję właściwego państwa członkowskiego stosowania krajowych przepisów dyskryminujących osobę posiadającą obywatelstwo polskie i w efekcie konieczność przyznania emerytury lub renty w takiej samej wysokości, jak obywatelom tego państwa.